Δεν είναι πάντα θέμα συμπεριφοράς: Τι προσπαθεί να μας πει ένα παιδί;

Δεν είναι πάντα θέμα συμπεριφοράς: Τι προσπαθεί να μας πει ένα παιδί;

Μια έντονη αντίδραση, ένα ξέσπασμα θυμού, η επίμονη άρνηση, η απομάκρυνση ή η δυσκολία συνεργασίας ενός παιδιού συχνά γίνονται αντιληπτά ως «δύσκολη συμπεριφορά».

Όμως, η συμπεριφορά είναι αυτό που βλέπουμε. Δεν είναι πάντα αυτό που πραγματικά συμβαίνει.

Πίσω από αυτήν μπορεί να υπάρχει ένα συναίσθημα που το παιδί δεν μπορεί ακόμη να αναγνωρίσει, μια ανάγκη που δεν ξέρει πώς να εκφράσει ή μια κατάσταση που δυσκολεύεται να διαχειριστεί.

Όταν η συμπεριφορά γίνεται τρόπος επικοινωνίας

Τα παιδιά δεν διαθέτουν από την αρχή τις δεξιότητες που έχει ένας ενήλικας για να κατανοήσουν και να εκφράσουν όσα αισθάνονται.

Ένα παιδί μπορεί να νιώθει άγχος χωρίς να μπορεί να πει «αγχώνομαι». Μπορεί να βιώνει απογοήτευση χωρίς να γνωρίζει πώς να τη διαχειριστεί. Μπορεί να αισθάνεται ανασφάλεια, φόβο, κούραση ή έντονη ανάγκη για σύνδεση, χωρίς να έχει ακόμη τις λέξεις και τους μηχανισμούς για να το επικοινωνήσει.

Έτσι, αυτό που αισθάνεται μπορεί να εκφραστεί μέσα από τη συμπεριφορά του.

Ένα ξέσπασμα μπορεί να εμφανιστεί όταν το παιδί έχει φτάσει στα όρια της συναισθηματικής του αντοχής. Μια άρνηση μπορεί να συνδέεται με φόβο αποτυχίας ή με μια κατάσταση που του φαίνεται υπερβολικά απαιτητική. Η απόσυρση μπορεί να είναι ένας τρόπος προστασίας όταν το παιδί αισθάνεται ότι δεν μπορεί να ανταποκριθεί σε όσα συμβαίνουν γύρω του.

Γι’ αυτό και η ίδια συμπεριφορά δεν έχει απαραίτητα την ίδια αιτία σε κάθε παιδί.

Από το «Γιατί το κάνει αυτό;» στο «Τι προσπαθεί να μου πει;»

Όταν μια συμπεριφορά δημιουργεί δυσκολία στην καθημερινότητα, η φυσική αντίδραση του γονέα είναι συχνά να προσπαθήσει να τη σταματήσει.

Και φυσικά, τα παιδιά χρειάζονται όρια και σαφή καθοδήγηση.

Όταν όμως εστιάζουμε αποκλειστικά στη διακοπή της συμπεριφοράς, υπάρχει ο κίνδυνος να αντιμετωπίσουμε μόνο αυτό που φαίνεται και όχι αυτό που την προκαλεί.

Μια διαφορετική ερώτηση μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την κατάσταση:

Αντί για «Γιατί συμπεριφέρεται έτσι;», μπορούμε να αναρωτηθούμε «Τι μπορεί να προσπαθεί να μου επικοινωνήσει μέσα από αυτή τη συμπεριφορά;»

Δεν σημαίνει ότι κάθε αντίδραση έχει μία κρυφή ή σύνθετη αιτία. Σημαίνει όμως ότι αξίζει να παρατηρούμε το πλαίσιο μέσα στο οποίο εμφανίζεται.

Πότε συμβαίνει; Τι έχει προηγηθεί; Υπάρχουν συγκεκριμένες καταστάσεις στις οποίες επαναλαμβάνεται; Είναι το παιδί κουρασμένο ή πιεσμένο; Δυσκολεύεται να εκφράσει αυτό που χρειάζεται; Υπάρχει κάποια αλλαγή στην καθημερινότητά του;

Αυτές οι παρατηρήσεις μπορούν να μας βοηθήσουν να δούμε τη συμπεριφορά ως μέρος μιας μεγαλύτερης εικόνας.

Κατανόηση δεν σημαίνει απουσία ορίων

Το να προσπαθούμε να κατανοήσουμε τι βρίσκεται πίσω από μια δύσκολη συμπεριφορά δεν σημαίνει ότι αποδεχόμαστε κάθε τρόπο έκφρασης.

Ένα παιδί μπορεί να είναι θυμωμένο, αλλά χρειάζεται σταδιακά να μάθει ότι υπάρχουν ασφαλείς και λειτουργικοί τρόποι να εκφράζει τον θυμό του. Μπορεί να απογοητεύεται ή να διαφωνεί, αλλά παράλληλα χρειάζεται να μάθει να διαχειρίζεται την απογοήτευση και τα όρια.

Ο στόχος, επομένως, δεν είναι να επιλέξουμε ανάμεσα στην κατανόηση και στη σταθερότητα.

Τα παιδιά χρειάζονται και τα δύο.

Χρειάζονται έναν ενήλικα που θα αναγνωρίσει το συναίσθημά τους, αλλά ταυτόχρονα θα διατηρήσει ένα ασφαλές και προβλέψιμο πλαίσιο.

Μέσα από αυτή τη διαδικασία, το παιδί μπορεί σταδιακά να μάθει να αναγνωρίζει τι αισθάνεται, να το εκφράζει με λόγια και να αναπτύσσει πιο λειτουργικούς τρόπους διαχείρισης των δύσκολων συναισθημάτων.

Τι μπορεί να βοηθήσει έναν γονέα;

Πριν αντιδράσουμε άμεσα σε μια δύσκολη συμπεριφορά, μπορούμε να προσπαθήσουμε να παρατηρήσουμε τι συμβαίνει γύρω από αυτήν.

Να δώσουμε χώρο στο συναίσθημα χωρίς να καταργήσουμε το όριο. Να βοηθήσουμε το παιδί να βάλει σε λέξεις αυτό που ίσως δεν μπορεί ακόμη να περιγράψει μόνο του: «Βλέπω ότι έχεις θυμώσει», «Μάλλον αυτό σε δυσκόλεψε πολύ», «Καταλαβαίνω ότι απογοητεύτηκες».

Με αυτόν τον τρόπο δεν δικαιολογούμε τη συμπεριφορά. Βοηθάμε το παιδί να συνδέσει αυτό που αισθάνεται με αυτό που κάνει.

Και αυτή είναι μια σημαντική βάση για να μπορέσει αργότερα να διαχειρίζεται τα συναισθήματα και τις αντιδράσεις του με μεγαλύτερη αυτονομία.

Όταν μια συμπεριφορά επιμένει

Όλες οι οικογένειες έρχονται αντιμέτωπες με περιόδους έντονων αντιδράσεων, άρνησης ή συναισθηματικών ξεσπασμάτων.

Όταν όμως μια συμπεριφορά είναι ιδιαίτερα έντονη, επιμένει στον χρόνο ή επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητα του παιδιού, τις σχέσεις του, το σχολείο ή τη λειτουργία της οικογένειας, μπορεί να είναι χρήσιμη η υποστήριξη από έναν ειδικό.

Η διερεύνηση δεν έχει ως στόχο να «διορθώσει» το παιδί, αλλά να βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση των δυσκολιών και των αναγκών του και να προσφέρει στην οικογένεια τους κατάλληλους τρόπους υποστήριξης.

Πίσω από τη συμπεριφορά υπάρχει ένα παιδί

Πίσω από μια δύσκολη συμπεριφορά μπορεί να υπάρχει ένα παιδί που δυσκολεύεται και χρειάζεται καθοδήγηση, ασφάλεια και σύνδεση.

Ίσως, λοιπόν, το πρώτο βήμα δεν είναι πάντα να προσπαθήσουμε να διορθώσουμε αυτό που βλέπουμε, αλλά να κατανοήσουμε καλύτερα το μήνυμα που μπορεί να κρύβεται πίσω από αυτό.

Η συμπεριφορά είναι αυτό που βλέπουμε.
Η ανάγκη πίσω από αυτήν είναι αυτό που χρειάζεται να κατανοήσουμε.

Στο Δηόραμα – Κέντρο Λογοθεραπείας & Ειδικών Θεραπειών, η υποστήριξη του παιδιού και της οικογένειας βασίζεται στην κατανόηση των ιδιαίτερων αναγκών κάθε παιδιού και στη δημιουργία ενός εξατομικευμένου πλαισίου παρέμβασης.

Εάν σας προβληματίζει κάποια συμπεριφορά του παιδιού σας ή θέλετε καθοδήγηση σχετικά με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας για περισσότερες πληροφορίες.